Kripto da Mutuwa: Kudin Kripto da Aka Bari a Baya

A cikin kasidarmu ta baya, mun yi nazari kan tsarin harajin crypto da ba makawa. To, yaya batun wanda ke magana kan mutuwa — wanda shi ne ɗayan abin da ba a iya kauce masa ba — da kuma rudaɗi da rashin mutunci da ke biyo baya lokacin da babban ɓangare na dukiyar mutum ke ƙunshe a cikin jerin haruffa waɗanda mamacin ne kawai ya taɓa iya gani?

Dokar gado tsohuwa ce. An daɗe ana tace wannan tsarin tsawon daruruwan shekaru domin ya shafi gidaje, hannun jari, asusun banki, kayan ado, sana'o'in iyali, da kowane irin haɗin dukiya na zahiri ko na takarda da mutane suka ƙirƙira don gadarwa. Abin da ba a tace shi ba don ya yi aiki da shi shi ne nau'in kadara wanda mallakarsa ke ƙunshe a cikin wani sirri da mai shi ne kawai ya sani, wanda sauyin farashinsa ya yi daidai da na kasuwar hannun jari a ranar Lahadi da yamma, kuma rabe-raben shari'arsa ya kama daga dukiya zuwa kayayyaki zuwa takardun kuɗi (securities) zuwa duk wani matsayi da ba a tantance ba wanda ya faru a lokacin da ka cika numfashinka na ƙarshe a wannan ɓangare na iyaka. A wannan gaba, dokar gado ta zamanin blockchain wata ce da ta yi kama da dokar 'yan fashin teku fiye da dokar ƙasa.

Makullai Ba Tare da Masu Su Ba

Babban ƙalubalen a bayyane yake kuma galibi ana yin watsi da shi. Kotu na iya sanya waɗannan hanyoyin saboda asalin mallakar tana cikin wani tsari — banki, rajistar filaye, dillali — wanda zai bi umarnin kotu. Alƙali zai sanya hannu a takarda, mai kula da kadarar zai aiwatar da aiki, sannan kadarar ta tafi. Kuɗin intanet (cryptocurrency) da ake ajiyewa a ƙarƙashin kulawar kai (self-custody) ba ya cikin kowane irin wannan tsari. Yana cikin walat wanda mallakarsa ke ƙunshe ne kawai a cikin wannan sirrin shiga (private key). Wannan walat ɗin a zahiri ba a mallake ta ba idan mamaci ne kawai ke da damar shiga wannan makullin. Ba ta fuskar shari'a ba — domin kadarar tana nan a raye a shari'ance — amma a aikace. Kuna iya ganin tsabar kuɗin a cikin blockchain. Kowa na iya ganinsu. Amma babu wanda zai iya motsa su.

Ƙididdiga game da wannan batu tana da ban mamaki.

Ko da yake kiyasin ya bambanta, yawancin ƙwararrun manazarta sun yarda cewa an kiyasta tsakanin tsabar kuɗi (coins) miliyan biyu zuwa huɗu ne ya kamata a ɗauka a matsayin waɗanda suka ɓace har abada — wato kashi goma sha ɗaya zuwa goma sha takwas na jimillar adadin da ake da shi. Wannan jimillar ta haɗa da mutanen farko da suka fara amfani da tsarin waɗanda suka jefar da rumbun adana bayanai (hard drives) kafin bitcoin ya sami kowace irin daraja, masu hakar ma'adinan intanet (miners) waɗanda suka yi asarar ƙananan ragowar kuɗaɗe, sannan — kuma abin da ya fi dacewa da wannan labarin — mutanen da suka mutu suka bar iyalansu ba tare da wata hanyar samun abin da suka mallaka ba. Bisa wasu ƙididdigar, wannan rukunin na ƙarshe kawai ya kai daruruwan dubban tsabar kuɗi waɗanda darajarsu ta kai biliyoyin daloli a farashin yanzu. Ƙarni na farko na mutanen da suka rungumi harkar crypto suna kaiwa wani matakin shekaru na 60 zuwa 70, kuma alkaluman da suka shafi "mutanen da suka mallaki adadi mai yawa na Bitcoin tun shekarar 2013 amma ba su taɓa rubuta kalmomin sirrinsu (seed phrase) ba" ba sa ba da kwarin gwiwa.

Wannan wani yanayi ne mai ban tsoro kuma sananne ga duk wanda ke da ruwa da tsaki a fannin shari'a da ya shafi harkar crypto. Uba ya mutu. Iyalin sun san cewa shi mai riƙe da Bitcoin ne — domin ba ya daina magana a kai. Wataƙila ma su ga takardun da ke nuna mallakar dubun-dubatar daloli daga shekarun baya. Kuma wani lokacin, adireshin walat ɗin (wallet address) a bayyane yake a kan blockchain. Amma kalmomin sirri (seed phrase), walat ɗin na'ura (hardware wallet), ko bayanan da aka rubuta da hannu a cikin drowa — babu ɗaya daga cikinsu da ake iya samu. A taƙaice, abin da magada suka mallaka shi ne haƙƙin shari'a a kan kadarorin da — a aikace — an kulle su har abada a bayan wani rumbun ajiya mai kariya wanda ba shi da kofa. Yara su tafi jana'iza, su shiga tsarin raba gado, sannan ba su gaji komai ba, saboda wannan "komai" ɗin an tsare shi ta hanyar fasahar lissafi (cryptography) mai inganci.

Labarai masu ban mamaki irin wannan sun fara yawaita a yanzu. Mafi shahara shi ne na marigayi wanda ya kafa wata manhajar musayar kuɗi ta Kanada (Canadian exchange), wanda a shekarar 2018 shi ne mutum ɗaya tilo da ke da damar shiga walat ɗin ajiye kuɗi (cold wallets) inda aka adana kuɗaɗen abokan ciniki, kuma ya mutu ba zato ba tsammani yayin wata tafiya zuwa ƙasashen waje. Kimanin dala miliyan 190 na kadarorin abokan ciniki ne suka bace tare da shi, kuma shekaru na binciken kwakwaf da shari'o'i sun bar alamun dawowar su kadan ne kawai. Kadan ne daga cikin shari'o'in sirri na iyali ke kaiwa ga wannan matakin, sai dai sau da yawa suna faruwa ne ta hanya guda: mutuwa, rudani, bincike cikin gaggawa na bayanan sirri da na'urori, sannan, yawanci, sannu a hannu a gane cewa abin da aka bari a matsayin gado a zahiri ya zama abin da ba za a iya tabawa ba.

Kimanta Abin da ke Sauyawa

(Don yin adalci, mu kaddara an gano makullan (keys).) Ana iya shiga walat din. Akwai yarjejeniya kan abin da ke cikinta. Don haka wannan ya bar mu da tambaya: wace kima take da ita?

Don dalilai na gado, dokar haraji ta Amurka tana rarraba crypto a matsayin dukiya, wadda ake kiyasin kimarta a farashin kasuwa na ranar mutuwa ko kuma bayan watanni shida. Wannan yana da sauki a ji — har sai ka gane cewa kasuwannin crypto a bude suke sa'o'i ashirin da hudu a rana, kwanaki bakwai a mako, har ma a ranar mutuwa. Babu farashin rufewa. Da karfe 2:17 na dare a ranar Talata akwai farashi, kuma da karfe 3:04 na rana, akwai farashi, kuma wadannan farashin guda biyu za su iya bambanta da tazara mai yawa. Abin da hukumar IRS ta zaba a karshe shi ne farashin da ke kan dandalin musaya (exchange) inda cinikin da ya kamata a yi a lokacin mutuwa ya faru, amma wannan yana haifar da nasa muhawarar — wane dandalin musaya, wane yankin lokaci, wace hanyar lissafin matsakaicin farashi.

Wannan shi ne inda matsalar kimantawa ta hadu da matsalar adalci. Misali, wasiyya ta ba daya daga cikin yara motar iyali, dayan kuma aka ba shi walat mai dauke da Bitcoin guda biyu. Gadon guda biyu suna da kima kusan daya a lokacin da aka rubuta wasiyyar. Motar ta riga ta rasa a kalla rabin kimarta (kamar yadda motoci suke yi), walat din kuma yanzu kimarta ta ninka sau biyu, ko kuma ta koma kashi 1/3 — duk yadda mako na jana'iza ya kasance. Ba su taba samun sabani ba a baya; amma yanzu suna jayayya.

Mutumin da ya sami motar zai iya kafa hujja da wasiyyar a matsayin shaida cewa mahaifin ya so ya yi adalci, sannan mutumin da ya sami walat ɗin zai iya kafa hujja da farashin yanzu a matsayin shaidar cewa yanayin kasuwa ya ci amanar manufar wasiyyar.

Sannan akwai dokar "step-up-in-basis" wadda take ƙara dagula lamarin. A Amurka, magaji yana gadon kadarar ne a kan ƙimar kasuwarta ta gaskiya a ranar mutuwa maimakon farashin asali. Wannan na iya zama babban alheri — tsohon Bitcoin da aka saya a kan $300 kuma aka gaje shi a kan $60,000 yana sake saita tushen farashinsa don dalilai na harajin ribar jari (capital-gains), ta yadda magajin da ya sayar nan take za a caje shi haraji ne kawai a kan duk wani abin da ya ƙaru daga wannan ranar. Idan magajin ya yi HODL har lokacin da kasuwa ta faɗi, hakan ma na iya zama tarko — domin tushen farashin ba ya sake raguwa da kansa. Waɗannan irin bayanan ne da suke sauti kamar na fasaha har sai sun cinye kashi goma na dukiyar gadon.

Kotun Wane, Dokar Wane?

Wannan na iya zama ba wani abin mamaki ba, amma abin ya fi zama ban mamaki lokacin da iyali suke warwatse a ƙasashe daban-daban — kuma galibi haka abin yake. Uba ya rasu a Jamus kuma yana da crypto a wani dandalin musaya (exchange) a Singapore, tare da ɗiya mace a Amurka, ɗa namiji a Portugal, da kuma wasiyyar da aka shirya ta bisa ƙa'idodin dokar "common-law" ta Biritaniya. Dokar ƙimar wace hukuma ce za ta yi aiki? Wane harajin gado ne za a biya? Shin wannan kadarar an rarraba ta ne a matsayin kadara — fili ko gida, kadarar kuɗi, ko kuma kayan amfanin kai? Amsar koyaushe wani cakuɗe ne mai ban haushi na duka waɗannan, wanda ake warwarewa ta hanyar yarjejeniyar ƙasashe duk inda hakan ya yiwu, kuma ta hanyar shari'a mai tsada inda hakan bai yiwu ba.

Akkwai ƙasashe goma sha huɗu waɗanda Amurka take da yarjejeniyar harajin gado da su, kuma waɗannan suna ba da taimako, amma ba sa sa matsalar ta gushe gaba ɗaya. Galibi, harajin gadon Amurka yana aiki ne kawai a kan kadarorin da ke cikin yankin Amurka (U.S. situs property), kuma ƙa'idodin rarrabawa na inda ake ɗaukar cryptocurrency take ba su riga sun haɓaka sosai ba.

Idan na'urar Amurka ta shiga cikin walat ɗin, shin ana ɗaukar crypto ɗin a matsayin mallakar Amurka (U.S.-situs)? Idan kuma shafin musayar kuɗin (exchange) yana rajista ne a jihar Delaware fa? Idan magajin ɗan Amurka ne fa? Hukumomin haraji sun ba da amsoshi daban-daban, har ma a wasu lokutan a cikin shekara guda, ta yadda sakamakon hakan shi ne, iyalin da ke da dimbin kadarorin crypto da suka bazu a ƙasashe da dama na iya biyan harajin gado a kan kadarori guda sau biyu a yankuna biyu daban-daban, inda kowane yanki zai yi amanna cewa shi ne ke da ikon karɓar harajin.

Sannan akwai batun tsarin yadda za a tura tsabar kuɗaɗen (coins)… Sai dai, ba tare da samun damar shiga walat ɗin [kansa] ba, dole ne a raba kadarorin ko kuma a tura su. Misali, kana da magada guda uku a ƙasashe uku kuma kowane magaji yana da haƙƙin kashi ɗaya cikin uku na gadon, dole ne wani mutum ko wani abu ya gudanar da tura kuɗaɗen, ya biya kuɗin tura kuɗi (network fees), sannan ya kula da lokacin da ya dace. A gaskiya, tura USDT a cikin hanyoyin sadarwa (chains) kamar TRON yana buƙatar Energy da Bandwidth. Idan mai aiwatar da wasiyyar bai san yadda zai sayi Energy daga sabis ɗin haya ba kafin ya yi ciniki, hanyar sadarwar (network) za ta cire shi ne ta hanyar ƙone TRX kawai (kuma hakan yana faruwa akai-akai a cikin tura gadon dukiya da dama). Mai aiwatar da wasiyya wanda ya ɗan ƙware a fannin fasaha ta hanyar amfani da wani abu kamar TRON Energy bot zai iya rage wannan tsadar sosai; amma wanda bai san da wanzuwar wannan kayan aikin ba zai riƙa asarar ɗaruruwan daloli ga hanyar sadarwar ba gaira ba dalili.

Umarnin Kan Gadon Mutuwa

Bari mu koma ga wani yanayin: Wanda ba shi da yawan rigima, amma ba shi da sauƙin magancewa. Wani uba wanda yake da ƙwarewar shekaru da dama a harkar crypto tun shekarar 2014. Shi mai cikakken imani ne da harkar. Ya ga lokacin da hannun jarinsa ya tashi, ya faɗi, sannan ya sake tashi, kuma yana da ra'ayoyi masu ƙarfi game da abin da ya kamata iyalinsa su yi da kadarorinsa idan ya rasu. Game da wasiyyarsa kuwa? Tana nan a bayyane: Bitcoin ɗin zai kasance a kulle na tsawon shekaru biyar, inda a lokacin zai biya kuɗin makarantar jikokinsa. Ba shi da tantama cewa a cikin shekaru biyar farashin zai ninka sau da dama fiye da yadda yake yanzu.

Ya rubuta hakan a ciki.

Sannan ya mutu. Magada suka duba tsarin. Kasuwa ta fadi da kashi 40 cikin dari. Yara sun girma, kuma kudin makaranta za su cika nan da watanni goma sha takwas, ba shekaru biyar ba. Idan aka bi wasiyyar daki-daki, tana tilasta wa iyalan su ci gaba da rike kadarar da darajarta ke raguwa na wasu karin shekaru yayin da basussuka ke taruwa kuma kasuwa ke ci gaba da yin abin da ta saba yi. Mai hangen nesa na wasiyyar yana da yakini; amma magadansa suna da basussukan gida.

Harkar Crypto tana sa wannan lamari ya zama mai tsanani ba wai kawai saboda yadda darajar kudi ke saurin canzawa ba, amma saboda wannan wani nau'in rikici ne da aka saba gani a tsarin raba gado da ya shafi kadarori masu saurin tashi da faduwa. Kodayake kotuna sukan tabbatar da muradin mamaci, za su iya yin hakan ne kawai, a kalla a wasu yanayi, idan har hakan zai taimaka wajen cimma manufar gadon; idan kuwa ba haka ba, bukatun magada na zahiri na iya yin tasiri. Magada za su iya tsinci kansu a kotu suna jayayya cewa lokacin rike kadarar shawara ce kawai ba wai dole ba. Ana iya sayar da gadon a kan farashi mai rahusa don kawai a kawo karshen sabanin. Ko ma dai yaya ne, ainihin nufin mamaci ba ya dorewa da zarar ya hadu da mutanen da za su rayu da shi.

Akasin hakan ma yana faruwa, kuma yana da zafi daidai da wancan. In ba haka ba, iyali sukan sayar da crypton da suka gada da zarar sun samu dama, su cire kudadensu daga kasuwa a ranar da aka kammala raba gado, sannan su ci gaba da rayuwarsu. Bayan shekaru biyar, darajar kudin (coin) ta ninka sau biyar ko goma, yayin da magada ke zaune suna da-na-sani, a boye, suna lissafin irin babbar damar da suka bari ta kubuce musu saboda rashin bin umarnin mamacin da suke so. Wannan ba zai zama sakamako mai kyau ba. Sauyin farashi (volatility) yana haifar da nadama ta kowane bangare. Rike kadarar kuskure ne. Sayar da ita ma kuskure ne.

Babu wanda ya gamsar, kuma duka biyun ana iya kare su.

Wata hanyar fita daga wannan matsalar da ke ƙara yaɗuwa, wato asusun amana na musamman don crypto (crypto-specific trust), wani tsarin shari'a ne wanda ke riƙe da kadarorin dijital don amfanin magada a ƙarƙashin sharuɗɗan da mai kafa asusun ya zaɓa wa kansa tun yana raye. Asusun amana na iya ba da damar kwashe kadarorin a lokaci guda ko kuma a matakai daban-daban, ko kuma a nada ƙwararren wakilin amana mai ikon yanke shawara idan mai asusun bai yi hasashen wasu abubuwan da ka iya faruwa ba. Yana da tsadar gaske wajen ƙirƙira da kuma kula da shi, amma yana hana tursasa magada cikin zaɓin da ba shi ne ba, wato ko dai su miƙa dukkan iko ga wani umarni da ya daɗe ya daina aiki, ko kuma tilasta musu yin watsi da burin mamacin a idon duniya. Wannan ita ce shawarar da masu tsara rabon gado waɗanda suka fahimci harkar crypto ke bayarwa ga manyan kadarori masu ɗimbin hannun jari a harkar crypto.

Abin da Ke Yin Tasiri Sosai

Gaskiya mai ɗaci game da gadon crypto ita ce, ba matsala ce ta shari'a ba kamar yadda take ta yadda ake gudanar da abubuwa. Shari'a, duk da yadda take da sarkakiya, tana iya magance matsaloli da zarar tsabar kuɗaɗen (coins) sun fara yawo. Ainihin matsalar ita ce abin da ke faruwa kafin ma lauya ya sa baki: wato sirrin shiga (private key), da kuma rashin wanda zai yi amfani da shi.

A cikin shekaru goma da suka gabata, an samar da hanyoyi da dama don magance wannan, tun daga masu sauƙi amma masu haɗari, har zuwa masu sarkakiya amma tabbatattu. Mafi sauƙin cikinsu shi ne sanya kalmomin sirri (seed phrase) a cikin ambulan da aka rufe, sannan a ajiye shi a cikin wasiyya ko a akwatin ajiya na banki (safe deposit box) inda mai aiwatar da wasiyya ke da damar shiga. Hanyar tsaka-tsaki ita ce amfani da walat mai sa hannun mutane da dama (multi-signature wallet), wanda yawanci ke buƙatar mabuɗai biyu cikin uku don tura kadarori — ɗaya yana hannun mai shi, na biyu yana hannun ɗan uwa amintacce, na uku kuma yana hannun ƙwararren mai tsaron dukiya (professional custodian). Wannan yana nufin cewa ɓacewar mabuɗi guda ɗaya ba zai kawo ƙarshen komai ba, kuma idan mabuɗi guda ya faɗa hannun da bai dace ba, hakan ba zai zama barazana ga dukkan kadarorin ba.

Wata mafita mai ɗan sarkakiya ita ce samar da keɓaɓɓun ayyukan gado waɗanda ke adana bayanan makullai a ruffe, inda ake ba magada damar shiga bayan an tabbatar da mutuwa, wani lokacin ana amfani da tsarin "dead-man's-switch" wanda ke kunna kansa kai tsaye idan mai shi ya gaza tabbatar da kasancewarsa a wani lokaci da aka tsara.

Kowane mataki yana rage sauƙin shiga domin samar da tsaro. Amfani da "multi-sig" a hannun mutane uku yana ba da kariya sosai amma kuma yana buƙatar dukkan mutanen ukun su kasance a raye, cikin hayyacinsu, kuma a iya samunsu; ajiye kalmomin sirri (seed) a cikin drowa yana da sauƙin shiga, amma kuma yana da sauƙin sace shi, sannan kuma hakan yana kawo haɗarin ɓangare na uku na kamfanonin gado na jari-hujja waɗanda masu tsatstsauran ra'ayin crypto suka saba gujewa. Amsar ta dogara ne kacokan akan girman kadarorin, yanayin iyali, da kuma ikon shari'ar yankin. Matakin da bai dace ba — wato rashin ɗaukar mataki — shi ne ya fi kowa yawa, kuma shi ne babban dalilin da ya sa kuɗaɗen crypto da dama suka fita daga kasuwa har abada ba tare da damar dawo da su ba.

Kotuna da masu kula da gado suna ƙoƙarin bin sahun ci gaban a hankali amma tabbas. Wasiyyoyin da suka shafi crypto yanzu sun zama sassan yarjejeniya na yau da kullum ga masu aiwatar da gado na dijital. A yau, akwai kamfanonin da suka kware wajen ba da taimakon raba gado ga kadarorin da ke da tarin cryptoassets. Kodayake wasu yankuna sun fara sanya kadarorin dijital kai tsaye cikin dokokin gadon su, fannin har yanzu a watse yake kuma ana yanke yawancin hukunci ne bisa yanayin kowane shari'a daban. Wata rana, wannan zai kasance ba shi da rudani kamar yadda yake a yanzu. Har zuwa lokacin, shiri a matsayin mutum shi ne har yanzu abin da ke raba tsakanin iyalin da suka gaji dukiya da kuma iyalin da suka gaji sarkakiya.

A ƙarshe, tunatarwa ta ƙarshe ita ce a tattauna batun yayin da kake raye. Iyalai da dama masu harkar crypto suna da sirri — wani lokacin don dalilai na tsaro masu ma'ana, wani lokacin kuma don ɗabi'u na gaba ɗaya, kuma wannan sirrin ya kai ga rashin magana kan abin da zai faru idan mai kadarar ya riga mu gidan gaskiya.

Amma babu wanda ke gadon abin da bai sani ba, haka kuma babu wani mai aiwatar da wasiyya da zai iya cika wasiyyar da ba a taba mika masa ba. Ba tare da kashe ko kwabo ba, yin magana da wani memba guda daya da aka zaba a kowace iyali a duk shekara, wanda kuma ake sabuntawa duk lokacin da aka samu gagarumin canji a cikin kadarorin (portfolio), yana kare asarar da za a iya kauce mata. Su tsabar kudi (coins) ba su damu da wannan tattaunawar ba. Amma mutanen da aka bari a baya sun damu.

Netts Energy Charge Bot — ga duk wanda ke kula da kadarorin da ke a cikin hanyar sadarwa ta TRON wanda raba gadonsu zai hada da zirga-zirgar USDT — ko kuma kawai mai aiwatar da wasiyya da ke raba kudi zuwa adiresoshin walat (wallet) da dama, wannan wani karamin kayan aiki ne da ya kamata a sani tun da wuri. Yana aiki ne a cikin Telegram, kuma yana ba mai amfani damar siyan Energy cikin sauki a duk lokacin da ake bukata ta hanyar hada adiresoshin walat ta hanyar Dapp, sanya kudin TRX a ciki tun da wuri, sannan a danna Charge kafin a tura kowane USDT. Bot din yana karbar kudi ne kawai na Energy din da aka yi amfani da shi — idan tura kudin bai yi amfani da hayar albarkatun ba, babu abin da za a kashe — kuma hayar awa daya ta isa don tura kudi sau daya. Kudin zai iya kasancewa daga $1 zuwa $2 don tura kudi zuwa walat din da tuni suke da USDT, sannan kuma daga $2 zuwa $3 ga walat din da ba su da ragowar USDT. Karancin kudin da aka rasa a kowace mu'amala guda daya, idan aka hada su a dukkan tura kudaden da mai aiwatar da wasiyya zai yi, zai zama babban tanadin kudi idan aka kwatanta da asarar TRX ta hanyar burning da aka saba yi.