Hacking a Duniyar Crypto - Tsaron Yanar Gizo na Blockchain

Watan Fabrairu 2025 zai kasance wanda ba za a taba mantawa da shi ba ga al'ummar crypto, domin a lokacin ne abin da ba a taba tsammani ba ya faru. Ya fara ne kamar kowace ranar Talata, inda kasuwanni ke tafiya yadda aka saba, yan kasuwa kuma suna kallon fuskar kwamfuta, suna nazarin jadawali (charts) yayin da suke shan kofi. Bybit, wani babban kamfani a harkar musayar kudi (exchange), mai miliyoyin masu amfani da shi a fadin duniya, an dauka cewa ya yi girman da ba zai iya rugujewa ba. Matakan tsaron sa sun shahara, mutuncinsa yana da kyau kwarai, kuma masu amfani da shi suna da yakinin cewa kadarorinsu na dijital sun fi tsaro a can fiye da cikin rumbun ajiyar kudi na Fort Knox.

Daga nan sai sanarwa suka fara bayyana — da farko sakonnin Twitter (tweets) na rudani, sannan kuma tattaunawa mai cike da fargaba a dandalin Reddit. An dakatar da cire kudi (withdrawals). Ma'ajiyar kudi (balances) suna nuna kuskure. A cikin sa'ar farko, shiru daga hukumomin kamfanin ya kasance mai ban tsoro: rashin bayani wanda ya sanya miliyoyin mutane cikin fidda rai. Daga karshe dai abin ya faru, sanarwar da ta ruguza tunanin cewa ba za a iya taba su ba: an samu babban kutse a tsarin tsaro wanda ya yi amfani da rauni a tsarin walat na multi-signature. Kimanin dala biliyan 1.5 na Ethereum aka kwashe a cikin 'yan mintuna, kuma suka bace a cikin duniyar dijital ta blockchain.

Kuma galibi ana mancewa da irin asarar da mutane ke tafka wa a irin wannan lamari a cikin kididdigar labarai masu ban tsoro. Abu ne mai sauki a dauki "masu zuba jari" a matsayin wasu mutane da ba a sani ba, amma gaskiyar magana ta fi kusa da mu. Akwai Sarah, mai zanen hoto (graphic designer) wacce take ta tara kowane kobo da ta samu domin biyan kudin farko na gidan kanta, kuma ta amince da dandalin da dukkan ajiyar ranta saboda ta yi amanna da tallan "tsaro matakin banki" da suke yi.

Akwai Michael, wani tsohon ma'aikaci mai ritaya wanda ya ware wani dan kankanin kaso na fansho dinsa don crypto, da fatan zai zama wani dan gado ga jikokinsa, kuma yanzu yana zaune a gaban fuskar kwamfuta wacce ke gaya masa cewa wannan kudi ba su kara kasancewa ba.

Waɗannan mutane ne da suka tashi wata safiya suna tunanin cewa babban abin da ya kamata su damu da shi shi ne raguwar darajar hannun jarinsu a kasuwa, ba wai bacewar dukkan kuɗaɗensu ba saboda wani tsarin da ya faɗaɗa da sauri kuma ya gaza, wanda kuma ba su da iko a kansa.

Sun kuma yi tsammanin, cikin hikima, cewa irin wannan kamfani mai tarin albarkatu da shahara ba zai taɓa zama abin farautar kutse (hack) na wannan matakin ba. Wannan ya zama babban darasi na cewa a duniyar fasahar zamani mai cike da haɗari, girma ba ya nufin ba za a iya cin nasara a kanka ba. Raɗaɗin tunanin ya kasance na farat ɗaya kuma mai ban tsoro; kutsen bai kwashe kuɗi kawai ba, ya kuma kwashe kwanciyar hankali.

Daga Manyan Kamfanoni zuwa Tsarin Coding na Gida

Wannan barazanar ba ta takaita ga duniyar kuɗaɗen intanet (cryptocurrencies) kaɗai ba, amma a duniyar crypto yawanci yana Gox crash kuma suna tattara tarihin rashin tabbas wanda ke tabbatar da fargabarsu mafi muni.

A harkar cryptocurrency, matsalar kan kara girma ne akai-akai saboda yanayinta na kirkire-kirkire. Sabanin tsohon tsarin banki mai nauyi wanda ke karkashin tsauraran dokoki kuma yake tafiya kamar hawainiya, masana'antar crypto tana tafiya ne a guje. Yawancin ayyuka (projects) masu darajar miliyoyi ko ma biliyoyin daloli sun fara ne a matsayin rubutu a jikin tsumman goge baki, kuma wasu kananan kungiyoyi ne suka samar da su — wani lokacin ma mai haɓaka (developer) guda ɗaya ne — yana sunkuye a kan kwamfutar tafi-da-gidanka a wani daki na hadin gwiwa ko kuma dakin karkashin kasa.

Wannan al'ada ta "yi sauri ka fasa abubuwa" ita ce tushen kirkire-kirkire, amma kuma wuri ne da ke haifar da raunin tsaro. Banki kuwa? Zai iya daukar shekaru yana gwaji da sabon tsarin hada-hadar kudi; amma sabon kamfanin crypto (crypto startup) na iya kaddamar da sabon kwantiragi mai basira (smart contract) a cikin karshen mako don cin gajiyar duk wani "meme" da ke tashe a lokacin.

Ta mahangar babban mai saka jari (institutional investor), wannan bai yi kama da wani juyin juya halin kudi da aka tsara shi daki-daki ba, sai dai ya yi kama da wani babban igiyar danyen bam (dynamite) da aka kunna ba tare da lura ba. Haka kuma akwai fahimtar cewa tsarin (ecosystem) an gina shi ne a kan kwararrun masu son kasada da ke wasa da wuta, inda layin lamba (code) guda daya da aka manta da shi zai iya kwashe dukkan kudaden (liquidity) da ke cikin tsarin (protocol) gaba daya. Wannan fahimta ta "dajin dabba" (wild west) babban cikas ne ga samun karbuwa a wurin jama'a, domin talaka ba ya son fargabar cewa kudinsa na iya bacewa kawai saboda wani mai haɓaka ya kasa duba wani takamaiman aiki (function) yadda ya kamata.

Katangar Tsaro a Aljihunka

Amma akwai wani sauyi a cikin wannan labarin, wanda ba a cika bayarwa ba. Kuma duk da karfinsa da yiwuwarsa idan aka kwatanta da haukan yadda crypto ya mamaye rayuwarmu, wannan wani sauyi ne mai kyau a cikin labarin.

Fasahar da ke ba da damar waɗannan kutse-kutse ita ma tana ba mu hanyoyin samun ingantaccen tsaro na sirri, idan muka yi amfani da ita yadda ya kamata.

Labari "mai daɗi" shi ne cewa blockchain wataƙila yana ɗaya daga cikin tsarin da suka fi kowane tsaro da aka taɓa ƙirƙira. Idan ka cire musayar kuɗaɗe ta tsakiya (centralized exchanges) da kuma kwangiloli masu basira (smart contracts) da aka rubuta cikin gaggawa, tsarin ɓoye bayanan sirri (cryptography) na hanyoyin sadarwa kamar Bitcoin, Ethereum, da TRON ba za a iya fasa su ba koda kuwa da mafi kyawun lissafi na yau. Matukar mai amfani yana da taka-tsantsan kuma ya fahimci yadda tsarin riƙon amana (custody) yake aiki, kuɗaɗensu ta wasu hanyoyi za su iya kasancewa cikin aminci fiye da na babban banki na gargajiya. A banki, kuɗinka bashi ne a cikin littafin lissafin bankin; a cikin walat ɗin crypto wanda ba na riƙon amana ba (non-custodial wallet), kuɗinka an tsara shi ne a matsayin bayanai (data) — bayanan da aka adana a cikin littafin lissafi wanda ba ya canzawa (immutable ledger) wanda kai kaɗai kake da damar shiga cikinsa. Babu wani manajan banki da zai iya daskarar da asusunka, babu ranar hutun banki da za ta hana ka amfani da kuɗinka, kuma (idan an kiyaye shi yadda ya kamata) babu wani ɗan kutse da zai iya fasa mabuɗin sirri (private key) da aka sace ta hanyar amfani da ƙarfin lissafi (brute-force).

Wannan matakin yana buƙatar canjin tunani — daga dogaro ga wani don kariyarmu zuwa ɗaukar cikakken nauyin tsaronmu na yanar gizo (cyber hygiene). Wannan babban mataki ne mai ban tsoro, amma shi ne babban alkawarin cryptocurrency: mallaka ta gaskiya. Kusan ko da yaushe, labaran ban tsoro na kutse-kutse suna nuna wani nau'i na tsarin tsakiya (centralization) ko kuskuren mai amfani — kalmar sirri mara kyau, bayyanar da kalmomin sirri (seed phrase), ko dogaro mara tunani ga wani mai riƙon amana na daban. Idan mutum ya toshe waɗannan raunanan wuraren, shi kansa ya zama kagara. Ganuwar da ke kewaye da hakan sun fi kowace ƙofar dakin ajiyar kuɗi na banki tsaro.

Kalubalen — da kuma mafita — gaba ɗaya ya dogara ne akan ilimi da kuma hali. Ta hanyar haɗin gwiwar "rashin amincewa ga kowa" (zero trust) da kuma sanin hanyoyin da ake bi wajen kai hari, mutum zai iya yin aiki a cikin wannan duniyar crypto mai ban mamaki tare da matakin tsaro wanda a baya gwamnatoci da hamshaƙan attajirai ne kawai ke da shi.

Wannan yana sauya raunin kwamfyutocin kamfanoni masu tasowa: Ba kwa buƙatar kasafin kuɗin tsaro na biliyoyin daloli, kawai kuna buƙatar jerin dabi'u masu tsauri da ba za a iya karya su ba.

Zama Gwanin Tsaro a Duniyar Crypto

Gudanar da harkoki cikin aminci a wannan fanni yana buƙatar mutum ya bi matakai daban-daban na tsaro, tare da kula da kadarorinsa na dijital cikin tsantsani da girmamawa kamar yadda zai yi idan yana da tarin sandunan zinare a babban dakinsa. Dokar farko kuma mafi mahimmanci ita ce raba kuɗinka. Kada ka taɓa barin adadi mai yawa na cryptocurrency a kan dandalin musayar kuɗi.

Kamar yadda lamarin Bybit ya nuna, “idan ba kai ke da makullai ba, to ba kudin ka ba ne” ya wuce kawai karin magana mai daɗi — doka ce ta tsira. Dandamalin musayar kuɗi sune manyan wuraren da mahara ke hari; ta hanyar mayar da kuɗinka zuwa walat ɗin sanyi (cold storage hardware wallet) wanda ba ya haɗe da intanet, kana fitar da su daga hatsari. Tare da walat ɗin hardware, makullanka na sirri ba sa taɓa bayyana a intanet, don haka koda kana da mafi munin kwayar cutar kwamfuta (malware) a kwamfutarka ko wayarka, mahari ba zai iya amincewa da wata ma'amala ba tare da ya taɓa na'urarka ta hardware a zahiri ba. Tsaro na "Air-gapped" shi ne babban ma'aunin tsaro a duniyar crypto kuma shi ne abu na farko da ya kamata ka saya yayin shiga wannan fanni.

Baya ga na'urar kanta, kiyaye kalmomin farfaɗowa (recovery phrase) yana da matuƙar mahimmanci. Wannan jerin kalmomi 12 ko 24 shi ne babban makullin masarautar kuɗinka. Babban kuskure guda ɗaya: Ajiye waɗannan kalmomi bai kamata ya kasance ta hanyar dijital ba -- kada ka ɗauki hoton allo (screenshot), kada ka adana shi a matsayin rubutu ko ma ka nemi wani ya turo maka shi ta imel. Wannan kamar kulle kofarka ta gaba ne amma ka bar makullin a manne a jikin kofar ta waje.

Idan aka yi kutse a ma'ajiyar ka ta gajimare (cloud storage) ko asusunka na imel, to walat ɗinka ya tafi ke nan.

Gaskiyar da ba ta musu ita ce, ana iya adana kalmomin sirri (seed phrase) cikin aminci ne kawai ta hanyar zahiri, kamar rubutawa a takarda ko kuma mafi kyau, bugawa a jikin farantin ƙarfe wanda zai iya jure gobara da ambaliyar ruwa. Wannan ajiyar ta zahiri ta ƙarshe ya kamata a ajiye ta a cikin wani babban akwati na tsaro (safe) (kuma mai yiwuwa a rarraba ta gida-gida a wasu sassan ƙasar daban). Wannan na iya zama kamar wuce gona da iri, amma idan kai ne bankin kanka, dole ne ka yi tunani kamar manajan dakin ajiyar dukiya (vault).

1. Kada ka bari a yi maka damfarar yanar gizo (phishing) ko yaudarar tunani (social engineering). Yawancin mutane ana sace musu kudaden crypto ne ba ta hanyar kutse a kwamfuta ba, sai dai ta hanyar damfara ta yaudara. Masu kutse (hackers) za su ƙirƙiri shafukan yanar gizo na jabu masu kama da na gaske, su turo imel suna riya cewa su ma'aikata ne, ko kuma su aiko maka da sako (DM) a kafofin sada zumunta suna ba da “taimako” ko “airdrops.” Koyaushe ka yi amfani da shafukan yanar gizo na hukuma na ayyukan da kake amfani da su ta hanyar adana su (bookmark), kuma kada ka taɓa danna su daga tallace-tallacen injin bincike (search engine ads) ko hanyoyin haɗin imel. Koyaushe ka tuna: Duk wani ƙwararren mai taimako (support professional) ba zai taɓa tambayar kalmomin sirrinka (seed phrase) ko makullan sirri (private keys) ba. Idan suka buƙaci hakan, to suna ƙoƙarin yi maka fashi ne.

2. Tsaftar kwangilar fasaha (Smart contract hygiene). Lokacin amfani da tsarin DeFi, galibi akwai matakin da za ka “amince” (approve) wa kwangila don ta kashe kudadenka (tokens). Kuskure mai sauƙi shi ne ba da izini “marar iyaka” (unlimited) ga waɗannan kwangilolin. Sannan, idan wani ya taɓa amfani da ko ya gano wannan kwangilar — ko bayan mako biyu ko wata shida — maharin zai iya kwashe duk wani token da ka ba da izinin amfani da shi. Ka amince da abin da kake buƙata kawai, kuma ka riƙa dubawa lokaci-lokaci don soke izinin (revoke) tsofaffin dapps ɗin da ba ka amfani da su.

3. Tabbatarwa mataki biyu (Two-Factor Authentication - 2FA). Ga duk abin da ke buƙatar shiga (login), 2FA shi ne mafi ƙanƙantar abin da za ka iya yi. Amma ba dukkan 2FA ne aka yi su daidai ba. 2FA na sakon waya (SMS) yana da haɗarin “SIM swapping,” wato lokacin da mai kutse ya yaudari kamfanin layin wayarka don canja lambar wayarka zuwa katin SIM ɗinsa. Da zarar suna da lambarka, za su iya sace lambobin 2FA ɗinka. Koyaushe ka zaɓi manhajar tabbatarwa (kamar Google Authenticator ko Authy) ko kuma, mafi kyau, na'urar tsaro ta zahiri (hardware security key) kamar YubiKey.

Wannan yana nufin cewa kana buƙatar samun na'urar a hannunka domin samun damar shiga asusunka.

4. Hanyar sadarwa ta TRON da sarrafa albarkatu. Tsaro a kowane blockchain kamar TRON yana nufin koyon yadda hanyar sadarwar take aiki. Tsaron TRON yana da kyau sosai, yana amfani da tsarin Delegated Proof of Stake ne kawai don yin hakan, amma masu amfani yawanci suna fuskantar haɗarin da ba su dace ba lokacin da suke wasa da kuɗin hada-hadar (transaction fees). A cikin TRON, hada-hadar kuɗi tana buƙatar “Energy” da “Bandwidth”. Idan mai amfani ba shi da isassun waɗannan albarkatun da aka daskare (frozen) ko aka yi hayarsu, za su ƙone TRX daga walat ɗinsu don biyan kuɗin hada-hadar. Yana ɗaya daga cikin abubuwan da za su iya tsada ba zato ba tsammani ga masu amfani.

Yin Amfani da Tsarin TRON (Ecosystem)

Hanyar sadarwa ta TRON – Wata babbar cibiya ce don tsaron hada-hadar USDT ta fuskar sauri da farashi, amma tana zuwa da nata ƙalubalen tsaro na musamman. Tsarin albarkatu (resource model) yana ɗaya daga cikin abubuwan da TRON ya fi ba da muhimmanci a kai. Ba kamar Ethereum ba, inda kake biyan kuɗin gas kawai, a cikin TRON za ka iya yin staking na TRX domin samar da Bandwidth da Energy.

Ana amfani da Bandwidth don hada-hadar kuɗi na yau da kullun, kuma ana amfani da Energy don kiran ayyukan kwangilar wayo (smart contract functions) (misali, tura USDT). A wannan yanayin, ba laifin hanyar sadarwar ba ne; tsarin shafukan yanar gizo na ɓangare na uku ne waɗanda ke da'awar cewa suna ba ka Energy a farashi mai rahusa. Waɗanda ke son siyan TRON Energy cikin aminci ya kamata su kasance a faɗake. Akwai shafukan zamba da yawa waɗanda ke nuna cewa suna ba da hayar Energy a farashi mai rahusa fiye da yadda muke yi, amma a maimakon haka suna buƙatar ka sanya hannu kan wani izini na cutarwa (malicious permission) wanda zai ba su damar shiga walat ɗinka.

Lokacin shiga duniyar TRON, yana da mahimmanci ka kasance cikin aminci don haka ka tabbata ka sake duba cewa dandalin da kake amfani da shi don hayar Energy na gaskiya ne. Akwai kasuwanni na gaskiya don ba da rancen kadarori cikin aminci idan ka amince cewa ba za ka rasa tsabar kuɗinka ba.

Idan ka sayi TRON Energy cikin aminci daga amintaccen mai samarwa, a zahiri kana biyan kuɗi ne don hayar albarkatun da kake buƙata don hada-hadarka, wanda hakan zai hana ka ƙone adadi mai yawa na TRX.

Matukar hada-hadar da kake sanyawa hannu ita ce ta "delegate" ko "transfer", maimakon "approve" ko "update permission", wannan tsarin ya kamata ya kasance cikin aminci sosai. Karanta abin da walat ɗinka ya nemi ka sanya wa hannu. Idan hayar Energy kawai kake yi, bai kamata ka taɓa bayar da mabuɗin sirrinka (private key) ko ba da izinin kashe token ɗinka ba.

Abu ɗaya kuma da muke buƙatar duba shi ne tsaro da izinin sanya hannu da yawa (multi-signature) a dandalin TRON. TRON yana goyon bayan alaƙar asusu daban-daban inda ake buƙatar mabuɗai da yawa don sanya hannu kan hada-hadar kuɗi. Wannan yana da kyau ga kamfanoni amma tarko ne ga masu amfani da kansu idan suka canza tsarin izinin asusunsu ba tare da sani ba.

Wani lokaci mahara suna yaudarar masu amfani don su “sabunta” izinin asusunsu, wanda hakan ke sa mai amfani ya kasa shiga walat ɗinsa. Ya kamata koyaushe ka kasance mai SHAKKU sosai kan kowane rukunin yanar gizo da ya nemi ka canza izinin "Active" ko "Owner". Kuma ta hanyar tsayawa kan hada-hadar da aka saba yi da kuma amintattun dandamali don sarrafa albarkatu, za ka iya amfana da saurin TRON ba tare da fadawa cikin waɗannan tarkon na yaudara ba.

A cikin duniyar blockchain mai sauri, ilimi ne kawai garkuwa. Ko kana riƙe da Bitcoin na dogon lokaci ko kuma kana hada-hadar USDT a dandalin TRON kowace rana, ƙa'idodin asali har yanzu suna nan: Kada ka amince da kowa; tantance komai; adana mabuɗan sirrinka ba tare da haɗin intanet ba. Za ka iya ratsa cikin duhun rukunin mahara da dabarun kutse cikin aminci — amma sai idan ka ɗauki lokaci don koyon taswirar.

Ta hanyar tabbatar da tsaron kewayen dijital ɗinka da samun ilimin yadda hanyoyin sadarwa ke aiki, kana tashi daga zama wanda za a iya cuta zuwa zama mai cin gashin kansa a harkar kuɗi wanda ke da ikon sarrafa makomarsa.

Ga masu amfani akai-akai, yana da mahimmanci a yi aiki cikin tsaro da inganci, wannan ya haɗa da sarrafa kuɗaɗen hada-hada yayin amfani a cikin hanyar sadarwa ta TRON. Shi ya sa kayan aiki kamar Netts ke ɗauke da Na'urar Lissafin Tura USDT (USDT Transfer Calculator) don ba masu amfani damar lissafa ainihin Energy da Bandwidth da ake buƙata don takamaiman tura kuɗin da za su yi. Ta hanyar tabbatar da yanayin ma'ajiyar mai karɓa (wanda zai ci kuɗi da yawa idan ana tura kuɗi zuwa walat ɗin da babu komai a ciki) da kuma auna ainihin albarkatun da ake buƙata, yan kasuwa za su iya hana ƙone TRX (TRX Burns) ba tare da tsammani ba, sannan su sanya tura kuɗin su ya kasance cikin tsaro da kuma rahusa.