Mafi Girman Sirrikan Kripto

Game da asirran duniyar cryptocurrency, babu abin da ya kai asirin ko wane ne Satoshi Nakamoto, mutumin da ke bayan asalin white paper din Bitcoin. Har wa yau, babu wanda zai iya cewa ko Satoshi kwararren mai tsara shirye-shiryen kwamfuta (programmer) ne shi kadai, ko rukunin cypherpunks ne, ko kuma wani gwajin gwamnati ne da ya fita daga iko. A shekarar 2008 ya fitar da gagarumar white paper wadda za ta sake fasalin harkar kudi, sannan a shekarar 2009 ya hako block na farko na bitcoin, daga baya kuma ya rika tattaunawa ta hanyar imel da dandalin tattaunawa kawai har sai da ya bace cikin al'ajabi a shekarar 2011. A sakon imel dinsa na karshe zuwa ga abokin aikinsa Mike Hearn, ya bayyana kawai cewa ya "koma ga wasu abubuwan daban."

Walat din Satoshi tana da darajar Bitcoin sama da miliyan daya — dukiyar da ba a taba taba ta ba, kuma tare da ita akwai tarihin mahalicci mai da'a, ko kuma watakila ba su rayu har aka gano ko su wane ne ba. Duk da hasashe kan sunayen wadanda suka kafa ta kamar su Hal Finney zuwa Nick Szabo da Dorian Nakamoto da ake ta yadawa, babu abin da aka tabbatar. Ko da muka shiga shekarar 2024, fina-finan bincike (documentaries) har yanzu suna kokarin fallasa shi tare da nuna masu kera manhaja (developers) kamar Peter Todd, sannan kuma ana ganin al'umma suna ci gaba da musanta alamun da ke a fili da kuma kasancewarsa. Wasu kuma suna ambatar marigayi masanin kimiyyar boye bayanai (cryptographer) Len Sassaman, wanda ya rasu jim kadan bayan bacewar Satoshi, a matsayin karshen wannan gwaninta. Kuma wannan asali na asiri ne ya kafa alkibla ga daukacin masana'antar — wurin da boye asali siffa ce, ba kuskure ba, kuma inda janye kanka shi ne kadai dabarar fita daga harkar.

Duk da haka, yayin da bacewar Satoshi ke da kyau domin taimakawa wajen raba ikon gudanarwa (decentralization), duniyar crypto gida ce ga bacewar mutane da ke da daure kai da kuma na mugunta.

Sarauniyar da Ba Ta Taba Kasancewa Ba

Idan ana maganar jerin azzaluman crypto, akwai labarai kalilan da suka fi na Dr. Ruja Ignatova sarkakiya (da ban tsoro), wadda ake kira "Cryptoqueen." Ta rudar da duniya da OneCoin — wanda ta kira "mai kisan Bitcoin" wanda ta kaddamar a tsakiyar shekarun 2010.

Mai gayu, mai ilimi (lauya a Oxford) kuma sananniya a duniya (wacce ta shimfida ayyukanta daga London zuwa Dubai), ta sanya juyin juya halin kudi ya zama kamar rangadin wasan kide-kide. Sun zuba jari sama da dala biliyan 4 a cikin hangen nesanta, da nufin kasancewa daga cikin wadanda suka fara cin moriyar babban abin da zai biyo baya. Sai dai, OneCoin ba kudin intanet (crypto) ba ne ko kadan. Babu fasahar blockchain a cikinsa. Tsarin damfara na Ponzi ne mai sauki wanda aka lullube shi da kyan fasaha, wani babban kalubale ne ga hukumar SEC da ke gudana a kan uwar garken SQL ta bai-daya, yana nuna kamar yana gudanar da hada-hadar kudi. Don haka, lokacin da bincike ya fara matsa mata a karshen shekarar 2017, Ruja ta yi abin da yawancin ’yan damfara da aka kure suke yi — ta bace. Sun bar Sofia a ranar 25 ga Oktoba, 2017, inda suka hau jirgin Ryanair zuwa Athens. Wannan shi ne karon karshe da aka ga matar da ke bayan daya daga cikin manyan damfara a tarihi.

Yayin da shekaru ke wucewa, labarin Ruja Ignatova sai kara zama abin al'ajabi yake yi. Ko da yake an kama dan uwanta da sauran abokan huldarta, Ruja ta zama kamar fatalwa. Daga baya an sanya ta a cikin jerin mutane goma da hukumar FBI ta fi nema (ita ce mace daya tilo a cikin wannan jerin na kunya) a shekarar 2022, tare da sanya ladan dala miliyan 5 ga duk wanda ya bayar da bayanin da zai kai ga kamo ta. Jita-jita game da makomarta sun hada da komai, tun daga yin tiyatar sauya kamanni da fara sabuwar rayuwa a wani waje a Rasha, har zuwa nutsewar jirgin ruwa, wanda hakan zai sa gawarta ta kasance a kasan Tekun Ionian.

Kuma kwanan nan, wasu ’yan jarida masu bincike na kasar Bulgaria sun yi ikirarin cewa an kashe Ruja a cikin wani jirgin ruwa (yacht) a Tekun Ionian ta hannun wani dillalin kwayoyi da aka sani da Taki (Hristophoros Amanatidis), wanda ya kasance mai kare ta, a watan Nuwamba 2018. An yi zargin cewa an ba ta kwayoyi, aka gutsure jikinta sannan aka jefa ta cikin teku, inda ta tafi da sirrin inda biliyoyin dalolin suka shiga, kasancewarta mutum daya tilo da ya san hakan. Hasashen da ake yi shi ne cewa ta zama wani nauyi ko matsala ga ’yan mafiya da ke amfani da OneCoin don wanke kudi.

Wani sabon salo a cikin labarin shi ne hannun Frank Schneider, wanda ya kasance manajan magance matsaloli na hukuma ga Ruja, kuma daga baya ya zama shugaban leken asiri na Luxembourg. Schneider yana tsare a gida a kasar Faransa, yana jiran a mika shi ga Amurka lokacin da a shekarar 2023 ya bace bat daga doron kasa — inda ya yanke na'urar lura da motsi da ke kafarsa ya kuma bace ba tare da wata alama ba. Shin ya buya ne tare da Ruja, ko kuwa ya fuskanci kaddara iri daya ne? Tsarin leken asiri, masu laifi, da ma'aikatan banki na OneCoin yana nuna wani babban makirci ne wanda ya wuce mace guda daya kawai. Idan wannan ne karshen labarin Sarauniyar Crypto (Cryptoqueen), to ba wai tana shan abubuwan sha ba ne a wani bakin teku a wani wuri, a’a, tana can karkashin kasa (ta mutu), bayan ta bar gadon barna da kuma dukiya mai yawa wadda mai yiwuwa ba za a taba dawo da ita ba. Kuma rashin tabbas game da kaddararta wani tunatarwa ne cewa a karkashin fatar kowane daya daga cikin wadanda ta cuta, raunin ba zai taba warkewa ba: a cikin wannan duniyar crypto mai kama da dajin daji, inda tsoffin mutane ke tunanin babu dokar da ta shafe su, hakika mugayen halittu akwai su.

Bari Gawarwaki Su Zube

Bacewar kudi kusan koyaushe yana nufin bacewar mutane, kuma babu labarin da ya bayyana hakan fiye da na QuadrigaCX da mahaliccinsa, Gerald Cotten. Labari ne mai ban mamaki: Cotten shi ne babban jami'in gudanarwa (CEO) dan shekara 30 da ke jagorantar babban dandalin musayar crypto na kasar Kanada, wanda aka bayar da rahoton cewa ya mutu a lokacin gudun amarcinsa sakamakon matsalolin da suka shafi cutar Crohn a kasar Indiya a shekarar 2018. Mutuwar tasa ta bar abokan ciniki 115,000 cikin rashin tabbas game da makomar kudinsu, domin shi kadai ne yake da kalmomin sirri na "cold wallets" na dandalin musayar, inda aka yi ikirarin cewa an adana kadarorin masu amfani da suka kai dala miliyan 190. Amurka yayin da masu bincike suka bude wadancan ma'ajiyar dijital a karshe, sai suka tarar kofai suke.

Sai dai tun kafin ya rasu, an riga an tura kudaden zuwa wani wuri daban, an karkatar da su zuwa wasu dandamalin musayar daban-daban, da kuma shafukan yin fare a wani yunkuri na neman maido da asarar ciniki da aka yi a baya.

Mutuwarsa ta kasance cike da shakku da hasashe. Tafiyar ta zo ne kwanaki kadan bayan ya sanya hannu a kan wasiyyarsa. Har wa yau, wadanda abin ya shafa suna kira da a tono gawar Cotten daga kabari domin su tabbatar da cewa yana nan da gaske, ba wai yana raye cikin koshin lafiya yana kashe musu kudade ba. Daya daga cikin masu sukar sa ya lura cewa takardar shaidar mutuwarsa ta yi kuskuren rubuta sunansa a matsayin wata alama, ko kuma wata hanyar da aka bari a cikin kirkirarren labarin da su biyun suka tsara cikin gaggawa.

Wani abin mamaki kuma ya fito fili lokacin da aka gano cewa abokin hadin gwiwar Cotten, Michael Patryn, asali shi ne Omar Dhanani, tsohon memba ne a kungiyar satar bayanan sirri ta ShadowCrew, wacce ta yi kaurin suna wajen aikata miyagun ayyuka.

Tarihin aikata laifuka na Patryn ya jefa inuwa mai duhu a kan ayyukan musayar (exchange), tarihin da ya canza sunansa a hukumance domin ya boye shi. Idan ka hada da Shugaba (CEO) wanda ya mutu tare da makullan sirri (keys) da kuma abokin hadin gwiwa mai tarihin laifukan kudi, za ka samu cikakken dalilin yin zargi.

Don haka, bayanin hukuma ya ci gaba da kasancewa, amma miliyoyin kudaden da suka bace da sauran bakon bayanan lamarin suna ci gaba da fitowa fili. Ya zuwa yanzu, labarin QuadrigaCX ya kasance babban darasi mai daci game da dogaro ga mutum guda ko tsari guda (single point of failure), kuma ga mutane da yawa, farashin koyon wannan darasin shi ne dukkan kudaden ajiyar rayuwarsu.

Sai dai a shekarar 2022, jita-jitar wani shiri na kisan gilla ga hamshakan attajiran crypto da masu kirkirar fasaha (developers) ta sake kunno kai biyo bayan sabon jerin mace-mace da ba a bayyana dalilinsu ba. A cikin wata guda kacal, manyan mutane uku suka mutu a cikin yanayi na ban mamaki. Gawar Nikolai Mushegian mai shekaru 29, wanda shi ne gwanin da ya kirkiri tsarin stablecoin na MakerDAO, ta fito a gabar tekun San Juan, Puerto Rico bayan ya nutse. An kashe shi ne sa'o'i kadan bayan ya bayyana a shafinsa na Twitter cewa wasu hukumomi za su "azabtar da shi har lahira," sannan su nuna kamar ya kashe kansa ne.

Wani abin mamaki kuma shi ne, lokacin da ya wallafa rubutunsa na fargaba a Twitter kusa da lokacin da aka tsinci gawar sa a bakin teku ya haifar da ce-ce-ku-ce a kafafen yada labarai, inda abokansa suka dora laifin a kan matsalolin tabin hankali da ya taba fama da su. Bayan mako uku, a watan Nuwamba, aka tsinci gawar Tiantian Kullander, daya daga cikin wadanda suka kafa Amber Group, ya mutu a cikin barci yana dan shekara 30 kacal, a wani lamari da ya girgiza duniyar crypto sosai ganin cewa matashin ba shi da wata sananniyar matsalar lafiya.

Ba a dade ba kuma, hamshakin attajirin nan dan kasar Rasha kuma wanda ya kafa Libertex, Vyacheslav Taran, ya mutu a hatsarin jirgi mai saukar ungulu kusa da Monaco. Yanayin sararin samaniya ya kasance garau, kuma matukin jirgin gwanin gaske ne, don haka shakku kan cewa an yi zagon kasa ya fito fili nan take. Daga nan kuma, aka ce Taran yana da alaka da hukumomin leken asiri na kasashen waje, wanda hakan ya mayar da wannan mummunan hatsari ya zama wani lamari na siyasar kasa da kasa.

Ganin yadda wadannan mace-mace suka faru a jere a lokacin da kasuwar ke cikin mawuyacin hali na durkushewa, hakan ya sa mutane da dama tambayar ko wadannan mutanen sun san wasu asirai ne da suka wuce kima ko kuma sun shiga gonar wadanda bai kamata ba. Shin an yi musu shiru ne, ko kuwa wannan wani mummunan rabo ne kawai da yanayin faduwar kasuwa (bear market) ya kara rura wutar sa? Rashin tabbatattun amsoshi ya sa wadannan labarai ke ci gaba da yawo, inda suka zama tamkar tatsuniyoyin fatalwa na zamani a duniyar dijital.

Fatalwa a Cikin Na'ura

Mt. Gox ita ce Quadriga ta farko. Wannan dandalin musayar kudi (exchange) da ke Tokyo ya taba gudanar da kashi 70 cikin dari na dukkan hada-hadar Bitcoin kafin ya durkushe a shekarar 2014 bayan ya sanar da cewa an sace Bitcoin guda 850,000 a tsawon shekaru. Shugaban kamfanin shi ne Mark Karpelès, wanda aka kama (kuma ya kwashe watanni a gidan yari na Japan) sannan aka gurfanar da shi a gaban kotun Japan, amma ainihin wadanda suka shirya satar sun yi aiki ne a boye na tsawon shekaru. Binciken ya gano wasu manhajojin ciniki na atomatik (trading bots), wadanda aka yi wa lakabi da “Willy” da “Markus,” wadanda aka gano suna aiki a kan sabobin (servers) da dandalin musayar kudin kansa ya mallaka.

Wadannan bots din suna siyan Bitcoin ne da kudaden bogi (imaginary fiat money), suna kara farashin kudin sannan suna boye gaskiyar cewa dandalin ba shi da isassun kudi.

Duk da cewa Karpelès ya amince cewa ya yi amfani da bots da nufin "daidaita" kasuwa, asirin Bitcoin din da ya bace ya ci gaba da kasancewa.

Daga karshe dai, binciken ya kai ga Alexander Vinnik, dan kasar Rasha wanda ke da hannu a dandalin musayar BTC-e. A cewar masu bincike, Vinnik ya halatta kudaden haram da suka haura dala biliyan 4 a cikin Bitcoin, wanda babban bangarensa na kudaden Mt. Gox ne. Dan kasar Rashan yana tsare tun shekarar 2017, lokacin da aka kama shi a kasar Girka yana hutu, lamarin da ya haifar da takaddamar diflomasiyya tsakanin Amurka, Rasha, da Faransa. Sai dai, koda yake Vinnik yana tsare, har yanzu ba a san inda dubun-dubatar Bitcoin suke ba. Kudaden (coins) suna motsawa lokaci-lokaci wanda hakan ke jefa kasuwa cikin fargaba, abin da ke faranta wa masu bin bashi rai wadanda ke son a biya su bayan sun shafe sama da shekaru goma suna jira. Ba fashi na ba-zata ba ne; zubar jini ne a hankali, kwashe kudaden a asirce kafin kowa ya gane cewa baitulmalin ya bushe; wato kutsen Mt. Gox. Wannan wani babban misali ne na kuskuren farko a duniyar musayar crypto, shaida ce ga gaskiyar cewa "idan ba makullanka ba ne, to ba kudadenka ba ne" (not your keys, not your coins), darasi ne da aka koya ta hanyar asarar biliyoyin daloli.

Manyan Masu Barci da Musayar Kudade na Fatalwa

Kuma baya ga bala'o'in da suka shafi bil'adama, shi kansa (wato blockchain) yana da nasa asirin a siffar "waking whales" (manyan masu hannun jari da suka farka). Wadannan wasu walat ne (wallets) da suka dade ba tare da an taba su ba na tsawon shekaru goma, dauke da dubban Bitcoin, wadanda aka hako (mined) a farkon kwanakin hanyar sadarwar (network). Girgizar kasuwa tana faruwa a duk lokacin da daya daga cikin wadannan walat din ya motsa.

Wani walat (wallet) da ba a taba ba tsawon shekaru 13 ya yi jigilar Bitcoin da darajarsa ta haura dala miliyan 85 farat daya — a farkon shekarar 2026.

Duk wanda ya rike irin wannan walat din zai ga yadda kananan kudadensa suka koma dukiya ta miliyoyin daloli, duk da fuskantar faduwar daraja (crashes) kusan kashi 80% har sau biyu ko uku a tsawon lokacin, wanda hakan ya bukaci jajircewa mai tsanani (diamond hands) wadda ke da radadin tunani da zai iya bukatar likitan kwakwalwa don warwarewa. Nawa ne daga cikinku za su iya kallon jarin su (portfolio) ya fadi da kashi 80% amma ba su sayar ba har tsawon shekaru? Shin wani tsohon mai hakar ma'adinai ne (pioneer) da ya dade da bacewa wanda ya tuna kalmar sirrinsa (password) kwanan nan? Ko kuma wani ne da ya kammala zaman gidan yari? Ko kuma a karshe an samar da tsari mai kyau na wanke kudaden haram (launder the loot)?

Wadannan kudaden sukan rika zirga-zirga daga adireshin walat daya zuwa wani a cikin jerin hada-hadar kudi masu sarkakiya don kokarin boye sawunsu. Masu bincike suna sanya ido sosai kan wadannan zirga-zirgar don gano ko suna da alaka da fashi (hacks) da aka yi a baya ko kuma kasuwannin yanar gizo na boye (darknet markets). Misali, kudaden da aka sace a fashin Bitfinex na shekarar 2016, an wanke su ne a kananan rukuni-rukuni tsawon shekaru a cikin wani tsarin wanke kudi a hankali wanda ya daure wa jami'an tsaro kai — har sai lokacin da aka kama Ilya Lichtenstein da Heather Morgan. Duk da haka, wasu fashin har yanzu ba a warware su ba. A shekarar 2016, wani dan fashi ya kwashe miliyoyin daloli daga The DAO da aka kaddamar a kan Ethereum, wanda hakan ya kai ga yin "hard fork" na Ethereum inda ya koma Ethereum Classic. Amma yayin da ake ta rade-raden zargin wasu mutane, kudaden kansu ko dai ba a taba su ba, ko kuma an rarraba su sosai ta yadda ba za a iya dawo da su ba. Muna iya ganin zirga-zirgar kudin, da kuma kudaden harajin USDT (USDT fees) da ake biya, amma galibi ba ma iya ganin fuskar mutumin da ke bayan na'urar.

Darajar kudaden da manyan walat-walat din da suka dade ba sa aiki (dormant wallets) suke motsawa idan suka tashi, tana sa kudin hada-hadar (transaction costs) ya zama kalilan. Babban mai jari (whale) zai iya tura dala miliyan dari amma ya biya 'yan daloli kadan a matsayin kudin gas na hanyar sadarwa (network gas fees). Tura USDT ga talakan mai amfani (ko dan damfara da ke neman wanke kananan kudaden daloli) har yanzu yana da tsada sosai ta yadda zai zama cikas, musamman idan muna kokarin tura kudi a kan Ethereum lokacin da kudin gas ya yi tashin gwauron zabi.

Wannan ne ya sa mutane da dama masu aikata ba daidai ba da kuma masu amfani na yau da kullum suka mayar da hada-hadarsu zuwa cikin hanyar sadarwa ta TRON saboda saukin kudin hada-hada da kuma saurin kammala ciniki. Amma a can ma, tsarin yadda makamashi (energy) da bandwidth suke aiki na iya zama wani abu mai sarkakiya ga wadanda ba su kware ba. A halin yanzu, TRC20 USDT tana matsayin babbar hanyar biyan kudi ga komai, tun daga tura kudi na gaskiya zuwa cinikayya a boyayyen yanar gizo (dark web).

Wani babban al'amari mai daure kai da ya faru kwanan nan yana da alaka da bacewar kudaden tsarin Multichain. Shugaban kamfanin, wanda ake kira Zhaojun, 'yan sandan kasar Sin sun tsare shi a shekarar 2023. Jim kadan bayan haka, aka kwashe daruruwan miliyoyin daloli daga gadojin (bridges) tsarin. Sun yi ikirarin cewa ba su da damar shiga mabuɗan (keys) uwar garken (server), wadanda duka suna hannun Zhaojun. Wannan ya bar masu amfani da tambayoyi da dama bayan da aka kwashe kudaden zuwa wasu adireshi da ba a sani ba. Shin wannan kwace ne daga hannun 'yan sanda? Ko kutse ne daga wani na cikin gida? Ko kuma sakamakon wani tsari ne na "dead man's switch" wanda aka kunna sakamakon kama shi? An yi shiru tamau daga hukumomin kasar Sin. Kuma wannan lamari shi ne babban misali na hadarin dake tattare da mayar da iko wuri guda (centralization) a cikin masana'antar da ya kamata a ce kowa na da iko (decentralized). Idan mutum daya ne ke rike da mabuɗan masarauta, to tsaron masarautar ya dogara ne kawai da 'yancin wannan mutumin.

Farashin Kasancewa a Bayyane

Yayin da masana'antar crypto ke bunkasa, asirai suna kara wahalar boyewa; sai dai kuma, matakin hadari yana karuwa. Zamanin rashin doka yana zuwa karshe, yayin da bincike na kimiya (forensic analysis) da fasahohin bin diddigi na zamani suke maye gurbinsa. Kowane ciniki yana barin sawun dijital, wanda takarda ce ta dindindin da za a iya bincika bayan shekaru masu yawa. Kudin tura USDT ba kudin hada-hada kawai ba ne, ya hada da farashin barin tabo na dindindin a cikin littafin da ba za a iya goge abin da ke cikinsa ba (irreversible book). Shekaru goma sha shida da suka wuce a shekarar 2010, masu laifi suna da abin da suke tunanin kwararan kayan aiki ne na yin boyayyen aiki a cikin hanyoyin sadarwa na sirri. Blockchain ba ya mantawa da komai.

Tana tuna kutse-kutse, zamba, kudaden haram, da dukiyoyin da aka manta. Tana zama a matsayin shaida ga jama'a ga kowane laifi da mu'ujiza na duniyar crypto.

Mai amfani na yau da kullum yana fuskantar yanayi mai sarkakiya wanda zai iya sa hanyar ta zama kusan ba za a iya bi ba saboda shingaye na fasaha; saboda haka muna bukatar kayan aiki da za su ba mu damar shawo kansu. Domin samun nasarar gudanar da hada-hadar kudi a cikin hanyar sadarwa ta TRON, yana da muhimmanci a san game da albarkatun hanyar sadarwar kamar Energy da Bandwidth. Nan ne ayyuka kamar Netts USDT Transfer Calculator suke shigowa su kuma lissafa ainihin nawa tura USDT mai rahusa zai ci, sannan su kimanta energy da bandwidth da ake bukata a cikin hanyar sadarwa ta TRON domin kauce wa kona TRX fiye da kima da kuma tabbatar da cewa turan kudinka yana da inganci kamar yadda hanyoyin sadarwar da suke bi suke.