Bangaren Duhu na Crypto — Kudin Duniyar Boye

A farkon shekarar 2023, jami'an tsaro na kasa da kasa sun sanar da cewa sun ruguza Bitzlato, wani dandalin musayar kudin intanet (crypto exchange) da ke Hong Kong. Wannan ba karamin aiki ba ne — babban sakamako ne na binciken shekaru da dama kan wata cibiyar hada-hadar kudi wadda a fili ta kafa kanta a matsayin babbar hanyar halatta kudaden haram ga shahararriyar kasuwar nan ta darknet mai suna Hydra Market. Hydra wata katuwar kasuwa ce a duniyar dark web, tana gudanar da hada-hadar daruruwan miliyoyin daloli daga tallace-tallacen kwayoyi, bayanan da aka sace, da sauran kayayyaki da ayyukan haram. Ana zargin Richard Bernard da halatta kudaden haram da suka haura dala miliyan 700 ta hanyar Bitzlato, inda ya samar da muhimmin sabis na tsaka-tsaki ga masu laifi da ke neman mayar da ribar da suka samu ta hanyar dijital zuwa kudaden da suka zama kamar na halal. Wannan yunkuri hadin gwiwa ne tsakanin hukumomin tsaro a fadin Amurka, Turai, da Asiya, wadanda suka kwace na'urorin uwar garke (servers) da walat-walat na dijital da masu laifin yanar gizo ke amfani da su, sannan suka kama wasu daga cikin shugabanninsu.

Wannan shari'a ta fallasa wani gaskiya mai daci: duk da irin sabbin fasahohin da take da su, duniyar kudin intanet (cryptocurrency) tana da wani bangare na boye mai fadi wanda — yayin da take ci gaba da samun kima da karbuwa a kasuwannin duniya — yana zama wani ginshikin kudi mai sarkakiya ga sabon zamani na shirya manyan laifuka.

Lamarin Bitzlato ba shi kadai ba ne. A shekarun da suka gabata kafin rugujewarta, Hydra Market ta nuna yadda duniyar laifukan yanar gizo ta yau take da girma da kuma ci gaba. Masu kula da ita sun gina wani tsari mai fadi wanda ya bai wa kananan kungiyoyin masu laifi damar tura miliyoyin daloli a fadin duniya ba tare da jami'an tsaro sun gano su ba. Hanyar Hydra-Bitzlato daya ce kawai daga cikin daruruwa, amma misali ne na yadda wasu ke amfani da kasuwar crypto a matsayin makami — wadanda ke da kwarewar fasaha da kuma shirye-shiryen yin aiki ba tare da bin doka ba.

Rushewar ya girgiza duniyar masu aikata laifuka amma kuma ya nuna irin takun-sakar da ke tsakanin masu laifi da hukumomin tsaro wanda ke ci gaba da gudana a wannan zamanin na dijital.

Jan Hankalin Kudin Dijital ga Masu Aikata Laifuka

Me ya sa mai laifi zai koma amfani da tsarin dijital, maimakon ya rika daukar akwati cike da kudi wadanda ba a san asalinsu ba? Baya ga komai, akwai batun boye asali (pseudonymity). Sabanin asusun banki, walat din kudin intanet (crypto wallet) ba shi da wata alaka da asalin mutum a zahiri. Ana wallafa hada-hadar kudi a kan kundin adana bayanai na fili (public ledger) — amma a matsayin jerin haruffa da lambobi kawai. Ga masu safarar miyagun kwayoyi na kasa da kasa ko dillalan makamai, wannan wata hanya ce mai matukar amfani wajen boye sawu; daruruwan dubbai na iya yawo tsakanin asusun da ba a san masu su ba.

Na biyu, yawancin kudaden intanet (cryptocurrencies) ba su da cibiya daya (decentralized): babu wata babbar hukuma — kamar banki ko kamfani mai ikon shiga kudadenka da bayanan sirrinka — da ’yan kutse (hackers) za su iya kai wa hari, kuma babu wata hukuma mai ikon dakatar da hada-hadar kudi ko tantance halascinsu. Wannan ya kawar da matakan takura da hukumomin tsaro suka dogara da su wajen dakatar da kudaden haram. Idan aka hada da gaskiyar cewa ba shi da iyakokin kasa, kudin intanet ya zama wata kofa ga masu laifi wajen ketare iyakoki. Ana iya biyan kudin jigilar makamai daga wata nahiya zuwa wata cikin ’yan mintoci, ba tare da an tayar da kararrawar gargadi da ke tashi idan aka tura miliyoyin daloli ta banki ba. Wannan sauri da kuma boye sawu sun sanya kudaden dijital zama wata babbar dama wajen samar da kudade da gudanar da manyan kungiyoyin masu aikata laifuka a wannan zamani.

Amma jan hankalin ya wuce nan. Tsarin kudi na gargajiya an gina shi ne a kan tarin dokoki, tun daga Rahoton Ayyukan Shaka (Suspicious Activity Reports) zuwa yarjejeniyoyin kasa da kasa da ke ba da damar daskare kadarori da kwace su. Su kuwa kudaden intanet (cryptocurrencies), suna nan ne a cikin wani tsari na dokoki da ba su da tabbas ko hadin kai.

Wasu suna da tsauraran ƙa'idoji, yayin da wasu kuma suka zama mafaka ga musayar kuɗaɗe da masu samar da walat. Masu laifi suna amfani da waɗannan gibin don tura kuɗi ta hanyar jerin musayar kuɗaɗe a ƙasashe daban-daban — wata dabi'a da aka sani da *regulatory arbitrage* — don taimakawa wajen ɓoye asali da inda haramtattun kuɗaɗe suka nufa. Zuwan musayar kuɗaɗe ta hanyar da ba ta tsakiya ba (DEX), wadda ke ba da damar musayar kadarori kai tsaye tsakanin mutum da mutum (peer-to-peer) ba tare da sa hannun dillali ba, ya ƙara dagula al'amura, inda ya samar da sabbin hanyoyin wanke kuɗi ba tare da wani bincike mai zurfi ba.

Wahalar Bin Sawun Kuɗaɗen Fatalwa

Shekaru da dama, jami'an tsaro sun kasance cikin fafutukar ganin sun kamo masu laifin. Bin sawun haramtattun kuɗaɗe a cikin duniyar cryptocurrency mai cike da duhu ya kasance kamar bin sawun fatalwa ne. Ba da daɗewa ba, masu laifi suka ƙara kwarewa wajen zurfafa duhun da suke gudanar da ayyukansu a ciki, inda suka ƙirƙiri wasu ayyuka da ke nesa da kasuwannin masu laifi waɗanda ake kira “mixers” ko “tumblers” waɗanda ke tattarawa da haɗa kuɗaɗen crypto daga wurare daban-daban, wanda hakan ke sa ya zama kusan ba zai yiwu a bi sawun kowane tsabar kuɗi guda ɗaya zuwa inda ya fito ba. Tornado Cash, wani mixer da ake zargi da wanke biliyoyin daloli, har da kuɗaɗen ƙungiyoyin masu kutse (hackers) da wasu ƙasashe ke ɗaukar nauyinsu, ya nuna girman wannan matsalar.

Baya ga mixers, masu laifi sun ɗauki dabarun ɓoye sawu daban-daban. Tura dukiya a asirce tsakanin hanyoyin sadarwa na blockchain daban-daban, wata dabi'a da aka sani da *chain hopping* kuma galibi ana yin ta ne ta hanyar amfani da *bridges* ko *wrapped tokens*, yanzu tana zama sanannen dabarar ƙoƙarin ɓoye sawu. Sannan akwai kuɗaɗen sirri (privacy coins) kamar Monero da Zcash, waɗanda aka tsara su musamman don sa ya zama ba za a iya bin sawun hada-hadar kuɗi ba, wanda hakan ke ƙara wani sarkakiyar. Wasu kuma suna amfani da abin da ake kira *peel chains* — rarraba manyan kuɗaɗe zuwa dubban ƙananan hada-hadar kuɗi waɗanda duka ake tura su zuwa sabon adireshin — ta yadda bin sawun kuɗin ya zama kusan ba zai yiwu ba.

Wasu kuma suna amfani da damar rashin buƙatun KYC (san abokin cinikinka) a wasu dandamali, ko kuma su yi amfani da dillalan tsakiya na "over-the-counter" (OTC) waɗanda ke gudanar da kasuwancin musayar maƙudan kudade ba tare da yin bincike sosai ba.

Waɗannan matsalolin na iya taimaka wa mutane da dama su tsallake rijiya da baya bayan sun aikata laifuka na tsawon lokaci. Kusan shekaru goma, James Zhong ya riƙe Bitcoin guda 50,000 — wani babban adadi mai ban mamaki wanda darajarsa ta kai kusan dala miliyan 484 a yau, kuma an taɓa amincewa cewa darajarsa ba ta kai haka ba kafin haɓakar fasahar dijital — wanda ya sace daga kasuwar Silk Road a farkon kafa ta. Ya yi amfani da rukunin walat-walat da dabarun ɓoye sawu, ya gudanar da rayuwar jin daɗi a asirce, kuma ya bar masu bincike cikin duhu ba tare da wata mafita ba. Sai bayan shekaru na binciken kwakwaf na fasahar dijital (digital forensics) ne suka sami nasarar haɗa bayanan tare da kwato dukiyar.

A wani misalin daban, masu hidimar "Helix mixing" sun sarrafa fiye da bitcoin 350,000 don taimakawa wajen halatta fiye da dala miliyan 300 ga kasuwannin yanar gizo na ɓoye (darknet) da kuma ƙungiyoyin masu satar bayanan kwamfuta don neman kuɗin fansa (ransomware). Irin waɗannan shari'o'in sun ƙarfafa ra'ayin jama'a cewa harkar crypto kamar "Wild West" ce — wani yanki da ba shi da doka inda masu laifi ke yawo yadda suke so, kuma jami'an tsaro ba za su iya kamo su ba.

Al'amura Sun Sauya: Haske Daga Cikin Duhu

Amma labarin cewa crypto wata matattara ce marar aibi kuma wadda ba za a iya gano ta ba ga masu laifi, yana ƙara zama tsohon yayi. Fasahar da ke ba da damar amfani da sunayen ɓoye — wato blockchain kanta — ita ma wani babban littafin lissafi ne (ledger) na dindindin kuma wanda ba za a iya canzawa ba na dukkan ayyukan da aka gudanar. Wannan littafin lissafi na fili ya zama ɗaya daga cikin manyan makaman jami'an tsaro tun daga lokacin.

Kamfanonin binciken blockchain na musamman sun ƙirƙiri ingantattun kayan aiki waɗanda ke bin diddigin kuɗi a cikin hada-hadar kasuwanci a sassa daban-daban na blockchain, suna bayyana asirin walat ɗin masu laifi tare da haɗa alaƙa tsakanin munanan ayyuka a kan blockchain da kuma ainihin mutanen da ke aikata su a zahiri.

Sabbin kamfanonin nazarin blockchain, kamar Chainalysis da Elliptic, suna amfani da ingantattun dabarun lissafi (algorithms) da fasahar koyon na'ura (machine learning) don zana taswirar yadda kuɗi ke yawo a kasuwannin crypto. Suna iya gano alamun da ke nuna yiwuwar halatta kuɗin haram, bayar da gargaɗi kan tura USDT da ake zargi, har ma da haɗa walat ɗin da suka bayyana daban-daban da sanannun masu aikata laifuka. Irin waɗannan kayan aikin sun taimaka wajen dawo da wasu daga cikin manyan kadarorin da aka sace a shekarun baya-bayan nan. Misali, a shekarar 2022, hukumomin Amurka sun dawo da Bitcoin da ya kai darajar dala biliyan 3.6 waɗanda aka sace a harin Bitfinex na shekarar 2016 bayan bin diddigin kuɗaɗen ta cikin sarkakiyar walat-walat da wuraren musayar kuɗi (exchanges). A wani babban lamarin kuma, hukumar FBI da jami'an ƙasa da ƙasa sun bi sawun kuɗin don dawo da miliyoyin daloli na kuɗin fansa da aka biya ƙungiyar masu garkuwa da bayanai ta REvil, wanda ke nuna cewa ko da ƙwararrun masu laifi za su iya barin gurbin da za a iya bi a yanar gizo.

Adadin jami'an tsaro da ke ƙaruwa a faɗin duniya suna aiki kai tsaye a irin waɗannan sassa, waɗanda ke ɗauke da masu binciken kuɗi waɗanda suka san sirrin wuraren musayar kuɗaɗen dijital ciki da waje. Sun sani cewa koda mai laifi yana amfani da sunan bogi a kan blockchain, ba fatalwa ba ne shi. A wani lokaci, don kashe kuɗin, dole ne su mayar da crypton su zuwa kuɗaɗen gargajiya, kuma a nan ne asirinsu ke tonuwa. Ta hanyar sanya ido kan hanyoyin shiga da fita (on-ramps da off-ramps) — inda ake saya da sayar da cryptocurrency — masu bincike ba sa samun matsala wajen gano raunin da ke cikin kariyarsu ta dijital. Biliyoyin daloli na kadarorin crypto da aka ƙwace a shekarun baya-bayan nan shaida ce bayyananna ta wannan sabon ƙwazo. A haƙiƙa, garkuwa ce ke bin takobi.

Bayyanar Tsarin Muhallin Crypto Mai Aminci

Yaƙi da ɓangaren duhu na crypto ba wai kawai mayar da martani ba ne bayan abu ya faru, yanzu ana ɗaukar matakan kariya tun kafin hakan ta faru.

Ana shirya taron masu kula da harkokin kuɗi na duniya baki ɗaya, duk don ƙoƙarin gina katanga mai ƙarfi a kusa da kasuwar crypto ta halal. Yawancin manyan rumbunan musayar kuɗi (centralized exchanges) sun riga sun sanya tsauraran matakan Hana Halatta Kuɗaɗen Haram (AML) da kuma Sanin Abokin Ciniki (KYC). Waɗannan dokoki suna tilasta wa masu amfani su tabbatar da ko su wanene, ta hakan ne ake cire labulen ɓoye asali da masu laifi ke buƙata. Matakai kamar "Dokar Tafiya" (Travel Rule) ta Hukumar Yaƙi da Halatta Kuɗaɗen Haram (FATF) suna buƙatar dandamali su raba bayanai game da masu aikawa da masu karɓar hada-hada, ta yadda tura USDT ko wasu biyan kuɗi na crypto zai kasance ƙarƙashin sa ido irin na tura kuɗi ta banki na gargajiya.

Misali ɗaya shi ne dokar Kasuwannin Kadarorin Crypto (MiCA) ta Tarayyar Turai, wadda za ta fara aiki gadan-gadan a shekarar 2025. Ta shimfiɗa bayyanannun tsammanin ga masu samar da ayyukan crypto, game da gaskiya, kare masu amfani, da kuma matakan hana halatta kuɗaɗen haram. A Amurka, duka Ma'aikatar Shari'a da ta Baitulmali sun ƙara ƙoƙarinsu na tabbatar da doka don kamo ba kawai masu laifi ba, har ma da dandamalin da ke ba su dama. Ƙasashen Asiya da Gabas Ta Tsakiya ma suna yin hakan, wanda ke samar da tarin dokoki waɗanda, koda yake ba su kammala ba, suna sa wa masu laifi wahalar yin abin da suka ga dama ba tare da hukunci ba.

A lokaci guda, kamfanoni a cikin masana'antar crypto da kansu suna tashi tsaye. Manyan rumbunan musaya da ayyukan walat suna kashe kuɗi kan bin doka, tattara bayanan barazana, da ilimantar da masu amfani. Ƙungiyoyin masana'antu suna raba bayanai kan sabbin barazana, kuma wasu dandamali suna biyan lada ga duk wanda ya ba da bayanan da za su kai ga gano ayyukan da ba su dace ba. Masu amfani ma sun ƙara wayewa. Suna fara gano zamba, yin amfani da walat masu aminci, da kuma gwada sahihancin tura USDT ko hayar Makamashi (Energy) kafin gudanar da kowace irin harka a dandamali. Wannan sa ido na bai-daya yana taimakawa wajen sanya kasuwannin crypto zama wuri mai wahala ga masu aikata laifuka.

Muhimman ci gaba a yakin da ake yi da laifukan crypto:

1. Aiwatar da ka'idojin AML/KYC na kasa da kasa a kan wuraren musayar kudi (exchanges);

2. Gabatar da Dokar Tafiya ta FATF (Travel Rule) a kan hada-hadar kudi ta kasa da kasa;

3. Gabatar da kayan aikin nazarin blockchain don sa ido a take (real time);

4. Yin aiki tare da kokarin kasa da kasa wajen dawo da kadarori da tabbatar da doka;

5. Inganta ilmantar da masu amfani da tsarin daidaita kai na masana'antar.

Yayin da kasuwar crypto ke bunkasa, haka ma ingantattun kayan aiki ke kara amfani da fasahohi na zamani don neman tsaro da inganci. Hakika, ga wadanda ke a cikin hanyar sadarwa ta TRON masu amfani da TRX, sanya ido kan kudin hada-hada ta hanyar albarkatu (misali Energy) ya zama babban abin mayar da hankali a yanzu. Ya kusan zama dole a yi hayar Energy, wanda tsari ne da ke tabbatar da cewa za ka iya gudanar da ayyukanka na yau da kullum (kamar tura USDT) a kan farashi mai rahusa. Amma yana da muhimmanci a kasance da alaka da hanyoyin da za a iya amincewa da su, domin kada ka fada hannun masu damfara ko abin da ba zai yi aiki ba.

A nan ne aggregator kamar Netts TRON Energy Market ke da babban rawar da zai taka. Hanya ce mai aminci zuwa tsarin hayar Energy, ta hanyar amfani da jerin al'ummomin da aka tantance kuma suke da tsaro. Sabis din yana ba da damar kwatanta farashi nan take, yana taimaka wa masu amfani su sami mafi kyawun farashi tare da mu'amala da dillalai ababen dogaro. Kayan aiki irin wadannan suna da muhimmanci a duniyar da ake damuwa da tsaro, domin suna da bukatuwa wajen yin zirga-zirga cikin nasara da kwarin gwiwa a duniyar crypto, domin kowa ya ci moriyar fasahar ba tare da fadawa cikin duhun cikinta ba.